Met veel vertoon van trots verkondigt de PVV in Zaanstad dat het hen is gelukt: de voorrangsregeling voor statushouders bij sociale huurwoningen moet worden geschrapt. Een meerderheid van de gemeenteraad stemde in de raadsvergadering van 12 mei 2026 met hun motie. Maar het gejuich is om meerdere redenen pijnlijk én voorbarig. Niet alleen lapt de raad hiermee de Grondwet aan de laars, de kans is ook groot dat deze motie juridisch en financieel onuitvoerbaar is.

De PVV en andere rechtse fracties in Zaanstad vinden het ‘onverteerbaar’ dat mensen die gevlucht zijn uit onveilige landen voorrang krijgen op een (sociale huur)woning. Maar de realiteit is complexer dan rechtse retoriek. Zowel de Raad van State als het College voor de Rechten van de Mens trokken al eerder een duidelijke conclusie: een absoluut verbod op voorrang voor statushouders is in strijd met het gelijkheidsbeginsel uit artikel 1 van de Grondwet. Dat een meerderheid van de Zaanse gemeenteraad er blijkbaar geen moeite mee heeft om in strijd met onze eigen Grondwet te handelen, zet de Zaanse politiek in een bedenkelijk daglicht.

Haagse wetgeving haalt Zaanse motie mogelijk in

Het is nog maar zeer de vraag of de PVV-motie het gewenste resultaat zal hebben. In de Eerste Kamer ligt momenteel de Wet Versterking regie volkshuisvesting. Onderdeel daarvan is een zogenaamde novelle (wetswijziging 36.881). Hierin staat klip-en-klaar in artikel 1: ‘Het absolute verbod op urgentie voor alle vreemdelingen wordt geschrapt, omdat het in strijd is met artikel 1 van de Grondwet en artikel 14 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM).’ Hiermee worden eerdere amendementen die zo’n verbod regelden ongedaan gemaakt. De Eerste Kamercommissie bereidt het debat hierover momenteel schriftelijk voor. Als deze wet inclusief de novelle wordt aangenomen, bekrachtigd door de Koning en ondertekend door de minister, is de wet officieel. Op dat moment wordt de Zaanse PVV-motie simpelweg onmogelijk en onuitvoerbaar.

Financiële strop dreigt voor de gemeente

Mocht de Eerste Kamer de wet wél aannemen maar de novelle onverhoopt wegstemmen, dan ontstaat er een heel ander probleem. Gemeenten worden dan verplicht om snellere, alternatieve huisvesting voor statushouders te realiseren via woningdelen, tijdelijk onderdak of doorstroomlocaties. In Zaanstad is zo’n doorstroomlocatie al gepland op Sportpark Poelenburg, waar 10 tot 15 procent van de flexwoningen naar statushouders moet gaan. Het Rijk stelt hiervoor subsidies beschikbaar via de Bekostigingsregeling huisvesting vergunninghouders in doorstroomlocaties, zoals € 60 per dag per plek en een vergoeding voor transitiekosten. 

De addertjes onder het gras:

• De klok tikt: Gemeenten krijgen deze subsidies voor maximaal 1 jaar per statushouder.
• Het financiële risico: Blijft een statushouder na dat jaar op de doorstroomlocatie wonen omdat er geen reguliere woning is? Dan stopt de subsidie. Dat kost de gemeente Zaanstad zo’n € 22.000,- per statushouder per jaar.
• Gemeente als huisbaas: Zaanstad moet dan plotseling zélf de verhuur, structuur en expertise gaan dragen om als commercieel verhuurder te opereren, met alle organisatorische en sociale risico’s van dien.

Om een gigantische financiële strop te voorkomen, hebben gemeenten dus juist álle aanleiding om statushouders na een jaar door te stromen naar een sociale huurwoning. Linksom of rechtsom: het probleem lost zich niet op met symboolpolitiek.

Visie van de SP: De echte oorzaak aanpakken

Het schrappen van de voorrangsregeling lost de woningnood in Zaanstad niet op. Het zet groepen woningzoekenden enkel tegen elkaar op, terwijl de echte boosdoener buiten schot blijft: het chronische tekort aan betaalbare sociale huurwoningen door jarenlang falend rijksbeleid.

De SP wil dat er voor iedereen snel fatsoenlijke en betaalbare woonruimte komt. In plaats van te ruziën over wie er voorrang krijgt op de schaarse kruimels, moet de gemeente Zaanstad alles op alles zetten om massaal betaalbare sociale huurwoningen te bouwen. Alleen door de corporatiesector te versterken en de marktwerking op de woningmarkt te stoppen, zorgen we voor een eerlijke oplossing voor álle Zaankanters — mét behoud van de Grondwet.