Sommige partijen willen het. Nieuwbouwkoopwoningen in de vrije sector voor Zaankanters eerst. Maar dat kan helemaal niet! En het is de vraag of dit echt iets oplost, de wooncrisis kleiner maakt. 

Dit was wat Anna de Groot over deze woonfantasie zei in het Zaanstad Beraad van 12 februari 2026:

Het voorstel lijkt op het eerste gezicht sympathiek: voorrang voor Zaanse inwoners bij nieuwbouw. Maar zodra we de stukken en de beantwoording van de technische vragen erbij pakken, zien we vooral één ding: dit initiatief lost de echte wooncrisis niet op.

Er is geen regionale afspraak over voorrang bij koopwoningen, en Zaanstad heeft geen vergunningstelsel ingericht om dit überhaupt mogelijk te maken. Sterker nog: de Huisvestingswet biedt alleen ruimte voor sturing in het betaalbare segment, en zelfs dan maar voor maximaal 50 procent. Maar dit initiatief, gaat helemaal niet over betaalbare woningen. Het risico is dus groot dat we mensen een illusie verkopen.

Daarnaast moeten we eerlijk zijn: de wooncrisis wordt niet veroorzaakt door Amsterdammers die hier komen wonen. De wooncrisis wordt veroorzaakt door te weinig betaalbare woningen, door marktwerking, door projectontwikkelaars die vooral graag dure koop neerzetten. Dáár moeten we iets aan doen.

De beantwoording van de technische vragen laat ook zien dat dit soort regelingen juridisch kwetsbaar zijn. De EU regels over vrije vestiging zijn helder: je mag alleen beperken als het noodzakelijk is voor het algemeen belang. En dan moet het ook nog proportioneel zijn. Dit is een kwestie van beoordeling — maar dat betekent dus ook grote kans op teleurstelling.

En laten we eerlijk zijn: voorbeelden zoals in Landsmeer laten vooral zien hoe het níet moet. Daar werden woningen van zes ton tot ruim een miljoen “met voorrang” verkocht aan eigen inwoners. Dat is geen volkshuisvesting, dat is selectie aan de poort voor de hogere inkomens. Dat moeten we in Zaanstad niet willen.

De SP vindt dat we onze energie moeten steken in andere maatregelen die wél werken. Laten we vooral bouwen voor de mensen die nu geen kant op kunnen — niet voor symboliek die vooral afleidt van het echte probleem.